IN de PyreneeëN
Voor alle liefhebbers van de Pyreneese berghond zijn de Pyreneeën een droombestemming. Heden en verleden komen er bij elkaar en nog altijd zijn daar, in hun volle indrukwekkende glorie, de Pyreneese berghonden aan het werk te zien.
De Patou, het symbool van de Pyreneeën
Je komt er niet onderuit, gelukkig niet! In de Pyreneeën zijn ze overal, de Pyreneese berghonden oftewel de Patou’s. Patou is de koosnaam voor dit ras, afgeleid van het Oudfranse woord pastre, dat “herder” betekent.
Wat de Sint-Bernard voor Zwitserland en de Zwitserse Alpen is, dat is de Pyreneese berghond voor Frankrijk en de Franse Pyreneeën. Het ras kan beschouwd worden als cultureel erfgoed. En tot op de dag van vandaag is men er bijzonder trots op.
In de Pyreneeën zijn ze overal. Op de muren, op de theedoeken, de pennen, de posters, de zoutvaatjes. Maar een enkele geluksvogel vindt nog heel af en toe een honderd jaar oud voorwerp in een brocantewinkeltje of rommelmarkt.
Waar je ze gelukkig ook nog tegenkomt is in de bergen bij de schapen. Op wandelingen zijn ontmoetingen niet altijd te vermijden en dan is het zaak om je aan de regels te houden. De regels van de Pyreneese berghond welteverstaan. Een Patou is altijd waakzaam en zal altijd zijn kudde beschermen. Toch is de Pyreneese berghond geen agressieve hond. Hij zal altijd proberen om de fysieke confrontatie te vermijden. Of dat lukt hangt van de indringer af.
Een Patou zal zich tussen het gevaar en zijn kudde plaatsen en met veel kabaal en imponeergedrag de indringer ervan proberen te overtuigen om weg te gaan. Doe dat dan ook. Er zijn overal waarschuwingsborden die er op wijzen hoe je je dient te gedragen in de aanwezigheid van een Patou aan het werk. Voor een Pyreneese berghond is het voldoende als het gevaar weer verdwijnt. Hij zal de indringer niet achterna rennen.
Loop niet door de kudde heen maar neem een route er om heen. Houd je eigen hond aan de lijn. Ga niet rennen maar loop rustig door. Stap van je fiets af en wandel langs de kudde af.
Nog altijd onderdeel van het leven in de Pyreneeën
Bescherming van de kudde
In de ruige Pyreneeën leven kuddes schapen en geiten in gebieden waar roofdieren zoals wolven en soms zelfs beren voorkomen. De Pyreneese berghond, ook wel Patou genoemd, is al eeuwenlang een trouwe beschermer van deze kuddes. Deze honden zijn groot, sterk, moedig en zelfstandig. Ze moeten in staat zijn om roofdieren af te schrikken en, indien nodig, de kudde te verdedigen.
Ze werken vaak in roedels om de kudde veilig te houden, waarbij ze elkaar afwisselen om rust te nemen. Pyreneese berghonden zijn niet agressief van aard; ze zijn gefokt als afschrikmiddel. Hun natuurlijke reactie is om zich tussen de kudde en een indringer te plaatsen en zo een barrière te vormen. Door te blaffen en hun territorium te markeren met geursporen, creëren ze een veiligheidszone die roofdieren meestal op afstand houdt. Zo proberen ze directe confrontaties te vermijden, wat zowel voor de kudde als voor de roofdieren veiliger is.
Een goede kuddebeschermer moet sterk en moedig zijn, maar ook intelligent en onafhankelijk. Hij moet gevaar herkennen en verstandig handelen, zelfs in moeilijke omstandigheden. Daarnaast is gehardheid belangrijk: dagenlang werken in regen, kou en wind. Een dikke, natuurlijke vacht die weinig verzorging nodig heeft, sterke tanden en een robuust lichaam zijn essentieel. En bovenal: een sterke band met de herder. Deze honden zijn geen vervangers van de herder, maar helpers en metgezellen.
Ontstaan van de Patou
De Pyreneese berghond is het resultaat van eeuwenlange selectie door herders. Generatie na generatie werden alleen de honden die hun werk goed deden – het beschermen van de kudde – behouden voor de fok. Honden die te agressief waren, niet waakten, of lichamelijke problemen hadden, werden uitgesloten. Zo ontstond een ras dat niet alleen sterk en moedig is, maar ook gehard en betrouwbaar.
Sinds 1923 bestaat er een officiële rasstandaard, die helpt om het ras herkenbaar en gezond te houden. Tegelijkertijd weten we dat het werkelijke karakter van een hond niet alleen in uiterlijke kenmerken zit, maar ook in gedrag en functionaliteit. Daarom is er ruimte voor dialoog: hoe combineren we het behoud van raszuiverheid met de praktische eisen van het werk? Beide perspectieven hebben hetzelfde doel: sterke, gezonde honden die hun taak goed kunnen uitvoeren.
Van pup tot kuddebeschermer
Een pup kan nog zo’n goede basis hebben, maar zonder de juiste opvoeding wordt hij geen betrouwbare werkhond. De eerste weken zijn cruciaal. Pups moeten leren omgaan met mensen, dieren en verschillende situaties. Socialisatie is belangrijk.
Geboren worden in een kudde helpt, maar is niet genoeg. De pup moet leren wat zijn rol is: beschermen zonder overdreven agressie, waarschuwen door te blaffen wanneer er gevaar dreigt, maar niet onnodig lawaai maken. Een goede opvoeding legt de basis voor een hond die zelfstandig kan werken, maar ook verstandig handelt.
Het is ook de taak van de fokker om te bepalen welke pups de beste aanleg hebben. Onafhankelijke, avontuurlijke pups die spontaan naar dieren trekken, zijn ideale kandidaten.
Een jonge hond kan nog geen kudde beschermen. Het leren gaat veel makkelijker als hij samenwerkt met volwassen honden. Hij heeft contact nodig met andere honden en moet regelmatig spelen om energie kwijt te raken.
Het introduceren van beschermhonden in een kudde is een proces dat tijd kost – vaak vier jaar – voordat de honden volledig effectief inzetbaar zijn. Het is geen kwestie van “honden toevoegen”.
we delen de bergen
De Pyreneeën trekken veel wandelaars en toeristen. Een kuddebeschermer ziet iedereen die te dicht bij de schapen komt als een mogelijke bedreiging. Dat is zijn taak. Voor wandelaars kan dit intimiderend zijn, zeker als de hond blaft of de weg verspert.
Pyreneese berghonden hebben geen reden om wandelaars aan te vallen als deze kalm blijven en afstand houden van de kudde. Problemen ontstaan vooral wanneer mensen door een kudde lopen of hun hond meenemen. Daarom is het belangrijk dat wandelaars weten: blijf op afstand, loop niet door de kudde, en probeer de hond niet te aaien.
Daarnaast is het belangrijk dat fokkers en herders pups leren omgaan met mensen. Een hond die gewend is aan menselijke aanwezigheid zal minder snel overreageren.
“…Je bent niet stoer als je een Patou negeert, je bent verstandig als je hem respecteert….”
In Frankrijk, maar ook in ander landen is er discussie over kuddebeschermende honden, vooral in toeristische gebieden. Ze worden soms gezien als een bedreiging voor recreatie en economie, terwijl ze juist essentieel zijn om kuddes te beschermen tegen wolven, beren en zwerfhonden. In Frankrijk werkt men met oplossingen, zoals gedragstests en betere informatie voor toeristen.
De sleutel ligt in duidelijke informatie en respect. Wandelaars moeten weten dat ze afstand moeten houden van kuddes, rustig moeten blijven en de hond niet moeten proberen te aaien. In veel gebieden zijn er borden met uitleg, en herders geven soms zelf informatie. Zo kunnen mensen de kuddes veilig passeren, zonder stress voor de dieren.
Wij hechten er aan op te merken dat breed uitgemeten incidenten, met name in de Alpen, nagenoeg nooit gaan over Pyreneese berghonden. Er zijn veel kruisingen werkzaam. Niet elke witte hond is een Pyreneese berghond. Daarnaast wordt de term “Patou” met name in de Alpen gebruikt als algemene benaming om elke kuddewaakhond aan te duiden. Maar dit is niet correct. Zoals eerder omschreven is Patou de oud-Franse koosnaam voor de Pyreneese berghond.
Elk jaar in het derde weekend van september vindt in het bergdorp Argelès-Gazost het “Feest van de Pyreneese honden” plaats. Van heinde en verre komen de liefhebbers van de Pyreneese rassen, die ingezet worden rond de kuddes, hier op af. De Pyreneese berghond en de Pyreneese herdershond zijn er dan in grote aantallen te zien. En ook enkele van hun Spaanse broeders komen er op af: De Pyrenese mastiff en de Catalaanse herder.
Op zaterdag vindt er een goed bekeken en drukbezette processie door het dorp plaats met als afsluiting een toespraak door de burgemeester die meehelpt met het uitdelen van de drankjes, aangeboden door het toeristenbureau.
In 2023 bestond de Franse rasvereniging Réunion des Amateurs de Chiens Pyrénéens (RACP) honderd jaar en voor de gelegenheid was er een dresscode uit de tijd van oprichting, de Roaring Twenties. Maar liefst 406 honden uit 16 verschillende landen waren ingeschreven op de grote clubmatch van de RACP, waaronder 168 Pyreneese berghonden. Hieronder kun je een video bekijken van dat weekend.